Στη Μετεωρολογία δεν κοιτάμε μόνο τι συμβαίνει κοντά στο έδαφος. Πολλές φορές, για να καταλάβουμε πού και γιατί θα εκδηλωθούν βροχές, πρέπει να σηκώσουμε το βλέμμα ψηλότερα, περίπου στα 500 hPa, δηλαδή σε ύψος γύρω στα 5 με 5,5 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Εκεί παρακολουθούμε τις λεγόμενες ισοϋψείς, δηλαδή τις γραμμές που ενώνουν περιοχές με το ίδιο γεωδυναμικό ύψος. Με απλά λόγια, οι ισοϋψείς μάς δείχνουν τη μορφή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στα μέσα στρώματα της ατμόσφαιρας. Όταν οι ισοϋψείς είναι σχετικά ευθείες, η κυκλοφορία είναι πιο ομαλή. Όταν όμως βλέπουμε καμπύλωση των ισοϋψών, έναν αυλώνα ή ένα ανώτερο χαμηλό, τότε έχουμε ένδειξη ατμοσφαιρικής διαταραχής. Αυτές οι διαταραχές δεν φέρνουν απαραίτητα φαινόμενα ακριβώς κάτω από τον άξονά τους.
Συνήθως, σε μια βαροκλινική ατμόσφαιρα, δηλαδή σε μια ατμόσφαιρα όπου υπάρχουν θερμοκρασιακές αντιθέσεις και δυναμική ανάπτυξη συστημάτων, οι βροχές εκδηλώνονται λίγο μπροστά από την ανώτερη διαταραχή , Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι για το Σάββατο που μας έρχεται βλέποντας τον αυλώνα στα 500 hPa να πλησιάζει, τα φαινόμενα εμφανίζονται περίπου 3 έως 5 μοίρες γεωγραφικού μήκους μπροστά από την καμπύλωση. Δεν είναι ένας απόλυτος κανόνας, αλλά eίναι ένα πολύ χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο. Μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί, για παράδειγμα, οι βροχές μπορεί να οργανώνονται ανατολικότερα ή νοτιοανατολικότερα από το σημείο όπου φαίνεται η κύρια ανώτερη διαταραχή στον χάρτη.
Για το θέμα αυτό, δηλαδή τη σχέση ανώτερης διαταραχής, αυλώνων, αποκλίσεων και επιφανειακών φαινομένων, θα πούμε περισσότερα σε ξεχωριστό άρθρο. Προς το παρόν κρατάμε το βασικό: τα 500 hPa μάς δείχνουν τη δυναμική υποστήριξη του καιρού. Εκεί πολλές φορές φαίνεται το «γιατί» πίσω από τις βροχές που βλέπουμε στην επιφάνεια.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Εξίσου σημαντική στάθμη είναι και τα 850 hPa, περίπου στα 1.500 μέτρα. Εκεί παρακολουθούμε κυρίως τη θερμοκρασία των αερίων μαζών. Η στάθμη αυτή είναι πολύ χρήσιμη γιατί επηρεάζεται λιγότερο από τις τοπικές συνθήκες της επιφάνειας και μας δίνει καλύτερη εικόνα για το αν έρχεται θερμότερη ή ψυχρότερη αέρια μάζα.
Στο μετεώγραμμα της Αθήνας, για παράδειγμα, η κανονική τιμή στη στάθμη των 850 hPa αυτή την εποχή είναι περίπου 12°C. Ένας πρακτικός εμπειρικός κανόνας είναι ότι, με καλές συνθήκες ανάμιξης, μια θερμοκρασία 12°C στα 850 hPa μπορεί να αντιστοιχεί περίπου σε 27°C στην επιφάνεια — δηλαδή προσθέτουμε χονδρικά 15 βαθμούς. Με μια πρώτη ματιά δεν διαφαίνεται κάποια αξιόλογη μεταβολή και μέχρι τις αρχές της ερχόμενης εβδομάδος θα βρισκόμαστε σε κανονικές ή λίγο κάτω από τις κανονικές τιμές .
Με το μετεώγραμμα, αλλά και με το βίντεο που ακολουθεί, μπορούμε με μια ματιά να δούμε πότε η αέρια μάζα θερμαίνεται και πότε ψύχεται. Αν οι θερμοκρασίες στα 850 hPa ανεβαίνουν, περιμένουμε γενικά άνοδο και στην επιφάνεια. Αν πέφτουν, τότε η ατμόσφαιρα ψυχραίνει και αυτό αργά ή γρήγορα γίνεται αισθητό και κοντά στο έδαφος.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Στόχος μας είναι να σας μαθαίνουμε αυτά τα βασικά εργαλεία της Μετεωρολογίας. Όχι για να γίνουμε όλοι μετεωρολόγοι, αλλά για να μπορούμε να διαβάζουμε καλύτερα τους χάρτες, να ελέγχουμε τα μοντέλα και, γιατί όχι, να ελέγχουμε και εμάς τους ίδιους τους μετεωρολόγους. Η γνώση βοηθά να βλέπουμε τον καιρό με ψυχραιμία, χωρίς υπερβολές και χωρίς εντυπωσιασμούς.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect