Οι «δράκοι» και οι μύθοι στο επικοινωνιακό περιβάλλον του καιρού

Η προβολή του καιρού –και ιδίως των προειδοποιήσεων για ακραία καιρικά φαινόμενα– από τα μέσα ενημέρωσης είναι αναγκαία και ουσιαστική. Ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί έναν χώρο όπου η ανάγκη της έγκαιρης ενημέρωσης συχνά συνυπάρχει με το διαρκές κυνήγι της τηλεθέασης και των «κλικ», γεγονός που οδηγεί αρκετές φορές σε υπερβολές. Στον τομέα αυτό, βέβαια, δεν είναι άμοιροι ευθυνών ούτε οι ίδιοι οι μετεωρολόγοι – μηδενός εξαιρουμένου.

Παρά τις στρεβλώσεις, τα ΜΜΕ εξακολουθούν να θεωρούνται, σε όλα τα κράτη και από όλες τις Εθνικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες, βασικοί σύμμαχοι στη διάδοση της πληροφορίας. Η αξιοπιστία που (θεωρητικά) εμπνέουν και η ευρεία απήχησή τους επιτρέπουν την ταχεία μετάδοση κρίσιμων μηνυμάτων, ιδίως σε περιόδους επικινδυνότητας.

Ο ρόλος των μέσων στην εποχή του διαδικτύου

Στο παρελθόν, στο πλαίσιο της θεσμικής λειτουργίας της ΕΜΥ, υπήρχε σαφής πρόβλεψη που όχι μόνο επέτρεπε αλλά και συνιστούσε την παρακολούθηση της επίσημης μεσημεριανής ενημέρωσης σε όσους παρουσίαζαν ή είχαν την ευθύνη των τηλεοπτικών δελτίων καιρού. Αντίθετα, για το διαδίκτυο και τις καιρικές ιστοσελίδες δεν υπήρξε ποτέ σαφές νομικό ή κανονιστικό πλαίσιο. Αξιοσημείωτο είναι ότι η σχετική πρόβλεψη αφαιρέθηκε –χωρίς ουσιαστικό λόγο– από το νομοσχέδιο της εμπορευματοποίησης .

Σήμερα, τα ΜΜΕ δεν λειτουργούν μόνο ως πομποί πληροφορίας πριν ή κατά τη διάρκεια ενός φαινομένου, αλλά και ως δέκτες μηνυμάτων από την Πολιτική Προστασία ή τους ίδιους τους πολίτες. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι πολίτες μετατρέπονται σε άτυπους ρεπόρτερ από τις πληγείσες περιοχές. Στην Ελλάδα, η πληροφόρηση προέρχεται κυρίως από τα κοινωνικά δίκτυα (Facebook, X/Twitter) και από ιστοσελίδες φίλων και ερασιτεχνών του καιρού — συνεργασίες που η ΕΜΥ, μέχρι σήμερα, δεν έχει θεσμικά καλλιεργήσει.

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι τα ψηφιακά μέσα, όπως και κάθε επιχείρηση, λειτουργούν με γνώμονα το οικονομικό όφελος. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί τον καθοριστικό τους ρόλο στην ενημέρωση, ο οποίος οφείλει να διέπεται από βασικούς κανόνες δεοντολογίας. Ένα από τα πλέον ανησυχητικά φαινόμενα της εποχής είναι η υπερπληροφόρηση και ο καταιγισμός αντικρουόμενων απόψεων, ιδιαίτερα στα καιρικά ζητήματα. Το αποτέλεσμα δεν είναι η καλύτερη κατανόηση, αλλά η σύγχυση και η δημιουργία εντυπώσεων.

Η ευθύνη, όμως, δεν βαραίνει μόνο τα μέσα. Συχνά και οι ίδιοι οι επιστήμονες, στην προσπάθειά τους να προβάλουν τις θέσεις ή τα συμπεράσματα των εργασιών τους, επιζητούν τη δημοσιότητα και εμμένουν σε απόψεις που ενίοτε χρήζουν αναθεώρησης. Στην ελληνική πραγματικότητα, όπως και σε άλλους τομείς της δημόσιας ζωής, προβάλλονται κατά κανόνα τα πιο «μαύρα» σενάρια. Η μετριοπαθής, «γκρίζα» προσέγγιση σπάνια θεωρείται είδηση, παρότι η αλήθεια –όπως γνωρίζουμε– δεν βρίσκεται ούτε στο άσπρο ούτε στο μαύρο, αλλά κάπου ανάμεσα στις πολλές αποχρώσεις της πραγματικότητας. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο μετεωρολόγος αδυνατεί να μεταφέρει με απλό και σαφή τρόπο προς τον δημοσιογράφο τους αντικειμενικούς περιορισμούς της επιστήμης του. Η προγνωσιμότητα της ατμόσφαιρας δεν είναι σταθερή και μεταβάλλεται ανάλογα με το εξεταζόμενο φαινόμενο. Η παραδοχή αυτής της αβεβαιότητας δεν αποτελεί αδυναμία, αλλά στοιχείο επιστημονικής εντιμότητας.

Πώς εκδίδεται η πρόγνωση και πώς μετατρέπεται σε «είδηση»

Στην ΕΜΥ, πριν από την έκδοση κάθε πρόγνωσης, προηγείται ουσιαστικός διάλογος και αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων μοντέλων και βοηθημάτων. Οι διαφορετικές απόψεις συγκρούονται επιστημονικά, εσωτερικά, και καταλήγουν σε ένα ενιαίο τελικό κείμενο που ακολουθείται από όλους. Η εμπειρία έχει αποδείξει ότι η ομαδική λήψη αποφάσεων –στη μετεωρολογία όπως και σε κάθε τομέα επαγρύπνησης– αποδίδει σαφώς καλύτερα από τις μεμονωμένες ή προσωποκεντρικές εκτιμήσεις.

Η διασπορά των μετεωρολόγων στα μέσα, πέραν της ΕΜΥ, έχει δημιουργήσει ένα σύνθετο και συχνά ασαφές πεδίο επεξεργασίας της μετεωρολογικής πληροφορίας. Προσωπικές απόψεις, εγωισμοί και μια άτυπη «επιστημονική αυθεντία» οδηγούν ορισμένες φορές σε στρεβλώσεις και παρερμηνείες, με άμεσο αντίκτυπο στη σωστή ενημέρωση των πολιτών.

Η πρόκληση της σύγχρονης επικοινωνίας

Παρά το γεγονός ότι η ΕΜΥ διαθέτει επίσημη παρουσία στα κοινωνικά δίκτυα εδώ και περίπου 15 χρόνια, η εξωστρέφεια της υπηρεσίας παραμένει περιορισμένη, ουσιαστικά ανύπαρκτη. Η νέα ιστοσελίδα της απετυχε και αυτό διακρίνεται και στις ανακοινώσεις της Υπηρεσίας , όπου προτείνει ως ενημέρωση το παλαίο της portal. Στη σημερινή επικοινωνιακή πραγματικότητα, η επιστημονική γνώση δεν αρκεί να υπάρχει· πρέπει και να μεταδίδεται με τρόπο σύγχρονο, κατανοητό και διαρκή. Οργανισμοί αντίστοιχοι στο εξωτερικό έχουν επενδύσει σε ισχυρά γραφεία Τύπου, σε ψηφιακές πλατφόρμες και σε συνεχή δημόσιο διάλογο με την κοινωνία.

Χωρίς στοχευμένη αρθρογραφία, χωρίς οργανωμένη παρουσία στο διαδίκτυο και χωρίς σύγχρονες δομές επικοινωνίας, η ΕΜΥ κινδυνεύει να αποδυναμωθεί περαιτέρω στο δημόσιο πεδίο. Το εσωτερικό «κλίμα» δεν βοηθά – και αυτό είναι κάτι που οφείλει να αλλάξει.

Όσο για τους «δράκους» της ενημέρωσης που αναφέρει ο τίτλος, αυτοί υπάρχουν μόνο στο επίπεδο των σύγχρονων μύθων. Όπως έγραφε ο Γιάννης Ρίτσος στα Μονόχορδα: «Καλό προσωπείο, σε δύσκολους καιρούς, ο μύθος». Σε δύσκολους καιρούς, όμως κατά την γνώμη μας  είναι οτι , η κοινωνία χρειάζεται λιγότερους μύθους και περισσότερη καθαρή, νηφάλια και υπεύθυνη ενημέρωση.