Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας από κεραυνούς- 28 Ιουνίου

Listen to this

Ένα εξωπραγματικό ρεκόρ ανακοίνωσε πριν από λιγα χρόνια ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός, καθώς γνωστοποίησε ότι η μεγαλύτερη σε μήκος αστραπή που έχει καταγραφεί ποτέ φτάνει τα 709 χιλιόμετρα!

Με ανακοίνωση στις 26 Ιουνίου 2020 από την Γενεύη η επιτροπή εμπειρογνωμόνων του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) επικύρωσε δύο νέα παγκόσμια ρεκόρ για τη μεγαλύτερη αναφερόμενη απόσταση και τη μεγαλύτερη αναφερόμενη διάρκεια για μία μόνο αστραπή στην Βραζιλία και την Αργεντινή. Οι νέες εγγραφές για “megaflashes”, επαληθεύτηκαν με νέα τεχνολογία δορυφορικών εικόνων αστραπής, υπερδιπλασιάζοντας τις προηγούμενες τιμές που μετρήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και τη Γαλλία. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Geophysical Research Letters της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης πριν από τη Διεθνή Ημέρα Ασφάλειας για τις Αστραπές στις 28 Ιουνίου.

Η επιτροπή του WMO για τις κλιματολογικές και κλιματικές εξελίξεις, που διατηρεί επίσημα αρχεία διαπίστωσε ότι:

Η μεγαλύτερη έκταση στον κόσμο για μία μόνο αστραπή είναι ένα απλό φλας που κάλυψε οριζόντια απόσταση 709 ± 8 km (440,6 ± 5 mi) σε περιοχές της νότιας Βραζιλίας στις 31 Οκτωβρίου 2018. Αυτό ισοδυναμεί με την απόσταση μεταξύ Βοστώνης και Washington DC στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ή μεταξύ του Λονδίνου και των συνόρων της Ελβετίας κοντά στη Βασιλεία.
Η μεγαλύτερη διάρκεια για μία μόνο αστραπή είναι 16,73 δευτερόλεπτα από ένα φλας που αναπτύχθηκε στη βόρεια Αργεντινή στις 4 Μαρτίου 2019.

Satellite image of record extent of lightning flash, Brazil, 31 October 2018

Ο καθηγητής Randall Cerveny, επικεφαλής εισηγητής για τις κλιματολογικές και κλιματικές ακραίες συνθήκες για τον WMO δήλωσε χαρακτηριστικά “ Αυτά τα αρχεία είναι εξαιρετικά. Τα περιβαλλοντικά άκρα είναι ζωντανές μετρήσεις και μας δείχνουν για το τι είναι ικανή να δημιουργήσει η φύση, καθώς τώρα με την επιστημονική πρόοδο έχουμε την δυνατότητα για την πραγματοποίηση τέτοιων αξιολογήσεων. Είναι πιθανό ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη μεγαλύτερα άκρα, και πιστεύω οτι θα μπορέσουμε να τα παρατηρήσουμε καθώς βελτιώνεται η τεχνολογία ανίχνευσης των κεραυνών» .

Συμπλήρωσε οτι “Αυτό θα παράσχει πολύτιμες πληροφορίες για τον καθορισμό ορίων στην κλίμακα των κεραυνών – συμπεριλαμβανομένων των megaflash – για τα θέματα μηχανικής και της ασφάλειας των πολιτών”

Όλοι γνωρίζουμε ότι οι κεραυνοί αποτελούν ένα μεγάλο κίνδυνο που αφαιρεί πολλές ζωές κάθε χρόνο. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν σημαντικές ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια για τις αστραπές και για τα ηλεκτρισμένα νέφη όπου τα flash  μπορούν να ταξιδέψουν σε εξαιρετικά μεγάλες αποστάσεις

Κρατάμε τον κανόνα 30-30! Αν ο χρόνος μεταξύ αστραπής και βροντής είναι λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα ψάχνουμε καταφύγιο και μένουμε εκεί. Πάντα περιμένουμε 30 λεπτά μετά την τελευταία αστραπή για να ξεκινήσουμε υπαίθριες δραστηριότητες.

Το προηγούμενο ρεκόρ για τη μεγαλύτερη ανιχνευθείσα απόσταση για μία μόνο αστραπή ήταν τα  321 χλμ. (199,5 μίλια) στις 20 Ιουνίου 2007 σε όλη την πολιτεία της Οκλαχόμα των ΗΠΑ. Τόσο η προηγούμενη όσο και η νέα εγγραφή χρησιμοποίησαν την ίδια μέγιστη μεθοδολογία απόστασης μεγάλου κύκλου για τη μέτρηση της έκτασης της αστραπής .Το προηγούμενο ρεκόρ για διάρκεια ήταν για μια μόνο αστραπή που κράτησε συνεχώς για 7,74 δευτερόλεπτα στις 30 Αυγούστου 2012 πάνω από την Προβηγκία-Άλπεις-Κυανή Ακτή, Γαλλία.

Διαστημική τεχνολογία

Οι προηγούμενες αξιολογήσεις που καθόρισαν τη διάρκεια του φλας και τα αρχεία έκτασης χρησιμοποίησαν δεδομένα που συλλέχθηκαν από επίγεια δίκτυα Lightning Mapping Array. Πολλοί επιστήμονες ειδικοί στις αστραπές αναγνώρισαν ότι υπάρχουν ανώτατα όρια για την κλίμακα των κεραυνών που θα μπορούσαν να παρατηρηθούν από οποιοδήποτε υπάρχον LMA. Ο εντοπισμός των megaflash πέρα ​​από αυτά τα άκρα θα απαιτούσε μια τεχνολογία χαρτογράφησης αστραπής με μεγαλύτερο πεδίο παρατήρησης.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη χαρτογράφηση της αστραπής βάσει μετρήσεων διαστήματος προσφέρουν τη δυνατότητα μέτρησης της έκτασης και της διάρκειας των φλας συνεχώς σε ευρεία γεωχωρικά πεδία. Αυτά τα νέα όργανα περιλαμβάνουν τους Geostationary Lightning Mappers (GLMs) στη σειρά R Geostationary Operational Environmental Satellites (GOES-16 και 17) που κατέγραψαν τα νέα αρχεία αστραπής και τους αντίστοιχους σε τροχιά από την Ευρώπη (το Meteosat Third Generation (MTG) Lightning Imager ) και την Κίνα (FY-4 Lightning Mapping Imager).

«Αυτή η δραματική αύξηση των δυνατοτήτων τηλεπισκόπησης που βασίζονται στο διάστημα επέτρεψε την ανίχνευση των προηγουμένων ακραίων φαινομένων σε αστραπές, γνωστές ως «megaflashes », οι οποίες ορίζονται ως οριζόντιες εκκενώσεις αστραπής μεσαίας κλίμακας που φτάνουν τα 100 χιλιόμετρα σε μήκος», δήλωσε ο κύριος υπεύθυνος  και μέλος της επιτροπής αξιολόγησης Michael J. Peterson, από την Ομάδα Διαστήματος και Τηλεπισκόπησης (ISR-2) του Εθνικού Εργαστηρίου Los Alamos των ΗΠΑ.

Τα διαστημικά όργανα θα παρέχουν σχεδόν καθολική κάλυψη . Σε αυτά περιλαμβάνονται οι περιοχές της Αμερικής για τις καταιγίδες του Mesoscale Convective System (MCS), των οποίων η δυναμική επιτρέπει την εμφάνιση εκπληκτικών καταγραφών  – δηλαδή, τις Μεγάλες Πεδιάδες στη Βόρεια Αμερική και τη λεκάνη La Plata στη Νότια Αμερική.

Ο  WMO Archive of Weather and Climate Extremes διατηρεί επίσημα αρχεία του κόσμου, ημισφαιρικά και περιφερειακά από ακραία φαινόμενα , αρχεία που σχετίζονται με έναν αριθμό συγκεκριμένων τύπων καιρού. Προς το παρόν, το αρχείο περιλαμβάνει  ακραίες θερμοκρασίες, πιέσεις, βροχοπτώσεις, χαλάζι, άνεμο και κεραυνό καθώς και δύο συγκεκριμένους τύπους καταιγίδων, ανεμοστρόβιλους και τροπικούς κυκλώνες.

Σπάνια φαινόμενα :  21 άτομα σκοτώθηκαν από μια αστραπή καθώς συσσωρεύτηκαν για ασφάλεια σε καλύβα στη Ζιμπάμπουε στις 23 Δεκεμβρίου το 1975.

Ένα άλλο τραγικό συμβάν ήταν οταν 469 άνθρωποι σκοτώθηκαν στη Ντόρνκα της Αιγύπτου όταν κεραυνοί έπληξαν μια σειρά από δεξαμενές πετρελαίου, προκαλώντας καύση του πετρελαίου το οποίο είχε πλημμυρίσει την πόλη στις 2 Νοεμβρίου 1994. Μία λάμψη αστραπής πυροδότησε τρεις δεξαμενές αποθήκευσης πετρελαίου καθεμία με περίπου 5.000 τόνους καύσιμα αεροσκαφών ή ντίζελ. Αυτές οι δεξαμενές βρίσκονταν σε σιδηροδρομική γραμμή που στη συνέχεια κατέρρευσε καθώς τα νερά πλημμύρισαν πίσω από αυτήν. Το καύσιμο έπιασε φωτιά από την αστραπή και τα νερά πλημμύρισαν με  καύσιμο στο χωριό, σκοτώνοντας τους ανθρώπους

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΕΡΑΥΝΟΥΣ

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο κεραυνός είναι μία γιγαντιαία εκκένωση στην ατμόσφαιρα ή μεταξύ ατμόσφαιρας και εδάφους . Οι αστραπές πραγματοποιούνται εντός των νεφών ή μεταξύ νέφους και εδάφους . Η δεύτερη κατηγορία χωρίζεται σε άλλες δύο, αναλόγως αν το νέφος από το οποίο προήλθε ο κεραυνός , είχε θετική ή αρνητική φόρτιση. Επίσης , οι κεραυνοί της δεύτερης κατηγορίας μπορεί να έχουν κατεύθυνση από το σύννεφο προς τη γη ή από τη γη προς το σύννεφο (ανοδικοί κεραυνοί).  Η βροντή είναι ο ήχος που ακούγεται ως αποτέλεσμα της εκκένωσης . Καθώς το τόξο του κεραυνού διαπερνά τον αέρα , αυτός θερμαίνεται και διαστέλλεται ταχύτατα. Αυτή η ταχεία διαστολή δημιουργεί την βροντή . Ο αέρας από τον οποίο περνάει ο κεραυνός μπορεί να θερμανθεί μέχρι και 28000 βαθμούς Κελσίου, που είναι περίπου 5πλάσια θερμοκρασία από αυτήν της επιφάνειας του ήλιου! Συνήθως μπορούμε να ακούσουμε έναν κεραυνό που απέχει περί τα 16 χιλιόμετρα  και αν συνυπολογίσουμε ότι ο κεραυνός μπορεί να συμβεί 16 χιλιόμετρα μακριά από μία καταιγίδα , αν ακούσουμε κεραυνό είναι πιθανόν να είμαστε πιθανά θύματα κάποιου επόμενου (το παραπάνω στοιχείο ισχύει για εξωτερικούς χώρους)

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 

Κάθε χρόνο σκοτώνονται περίπου 24000 και τραυματίζονται περίπου 240000 άνθρωποι από κεραυνούς σε όλο τον κόσμο  Σχεδόν ενστικτωδώς , ο άνθρωπος βλέποντας μία καταιγίδα ή ακούγοντας έναν κεραυνό , προσπαθεί να βρει κάποιου είδους κατάλυμα.

Για να θεωρηθεί ένα κατάλυμα ικανό να προστατεύσει τον άνθρωπο , πρέπει να είναι ένα κτίριο που έχει οπλισμένο σκυρόδεμα , δίκτυο ύδρευσης ή αποχέτευσης , κάποιο χαρακτηριστικό δηλαδή που να μπορεί να γειώσει την τεράστια ενέργεια του κεραυνού . Συνεπώς , διάφορα σκέπαστρα, δέντρα , στάσεις λεωφορείου κτλ. δεν παρέχουν προστασία από τους κεραυνούς – κάποιες φορές τους έλκουν μάλιστα. Επίσης τα λαστιχένια υποδήματα και τα λάστιχα των οχημάτων δεν προστατεύουν από τους κεραυνούς . Αρκετά θύματα κεραυνών μάλιστα , ήταν αγρότες που βρέθηκαν επάνω στο τρακτέρ τους. Επίσης υπάρχουν πολλά θύματα που ήταν βοσκοί και  χτυπήθηκαν μαζί με το κοπάδι τους. Προφανώς κάποιος που θέλει να προστατευτεί από μία καταιγίδα και βρίσκεται μέσα στη θάλασσα , πρέπει να βγει στη στεριά , για να γλιτώσει τόσο από πνιγμό, όσο και από κεραυνό . Η στεριά είναι πολύ λιγότερο αγώγιμη και ο άνθρωπος κινδυνεύει πιο λίγο από κεραυνό που θα πέσει κοντά του. Τα στατιστικά στοιχεία έχουν δείξει ότι τα ανοιχτά πλεούμενα , όπως οι βάρκες ψαρέματος δεν προστατεύουν τους επιβαίνοντες από κεραυνικό πλήγμα (διαβάστε εδώ) . Αν κάποιος βρεθεί εν μέσω καταιγίδας μέσα στο αυτοκίνητο του, αυτό του παρέχει μία κάποια προστασία , αρκεί να μην αγγίζει μεταλλικά μέρη του αυτοκινήτου. Εάν κάποιος βρεθεί σε δάσος , μακριά από ασφαλή κτήρια ή οχήματα , καλό είναι να προστατευτεί κάτω από πυκνή και χαμηλή βλάστηση , όπως θάμνοι. Γενικά είναι καλό αν πέφτουν κοντά του κεραυνοί , να προστατεύσει την ακοή , κλείνοντας τα αυτιά , και να μειώσει την επιφάνεια επαφής με το έδαφος πχ. να μην ξαπλώσει σε αυτό . Το υγρό έδαφος είναι σημαντικά πιο αγώγιμο , από ότι το στεγνό και συνεπώς διευκολύνει την ανάπτυξη βηματικής τάσης .

Οι πρώτες βοήθειες σε άνθρωπο που επλήγη από κεραυνό , είναι παρόμοιες με αυτές που παρέχονται μετά από ηλεκτροπληξία. Εάν κάποιος πληγεί από κεραυνό , μπορούν να του παρασχεθούν άμεσα οι πρώτες βοήθειες , καθώς δεν συνεχίζει να φέρει επικίνδυνο ηλεκτρικό φορτίο. Το ανθρώπινο σώμα δεν αποθηκεύει ηλεκτρική ενέργεια. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) παρά τη γενική πεποίθηση ότι τα μεταλλικά αντικείμενα έλκουν τους κεραυνούς , αυτό δεν ισχύει απόλυτα . Χαρακτηριστικά λέει ότι τους περισσότερους κεραυνούς δέχονται τα ψηλά βουνά , τα οποία είναι συνήθως πετρώδη. Ο λόγος που αποφεύγουμε τα μεταλλικά αντικείμενα κατά τη διάρκεια καταιγίδας δεν είναι ότι έλκουν τους κεραυνούς , αλλά ότι είναι καλοί αγωγοί . Έτσι, ο κεραυνός μπορεί να χτυπήσει το μεταλλικό αντικείμενο (πχ. μία σωλήνα) αρκετά μακριά μας, αλλά το ρεύμα μεταφέρεται μέσω του αντικειμένου και μας χτυπά , εφόσον είμαστε σε επαφή . Για να χτυπήσει κεραυνός τον άνθρωπο, δεν χρειάζεται να υπάρχει καταιγίδα ακριβώς από πάνω του – ο κεραυνός μπορεί να χτυπήσει 10 ή και 15 χλμ. μακριά από την καταιγίδα. Γι’ αυτό λέγεται ότι όταν ακούς βροντές και βρίσκεσαι σε εξωτερικό χώρο, αυτομάτως σημαίνει ότι κινδυνεύεις, είτε βρέχει από πάνω σου, είτε όχι. Επίσης , είναι μύθος ότι ο κεραυνός δεν χτυπά 2 φορές το ίδιο σημείο – αντιθέτως υπάρχουν ψηλά κτίρια που πλήττονται δεκάδες φορές ετησίως από κεραυνούς.

Οι κεραυνοί στην Ελλάδα 

Η κεραυνική δραστηριότητα στην Ελλάδα συσχετίζεται με τις περιοχές που χαρακτηρίζονται από σύνθετη τοπογραφία όπως φανερώνει η μελέτη της γεωγραφικής κατανομής των ημερών καταιγίδων (ημέρα που εμφανίστηκε ένας τουλάχιστον κεραυνός πάνω από την Ελλάδα για την περίοδο 9 ετών από το 2005 ως το 2014).

Σχήμα :Υψόμετρο που σημειώνονται κεραυνοί σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας

Η πιο σημαντική κεραυνική δραστηριότητα ανιχνεύεται πάνω από τις ηπειρωτικές περιοχές και ειδικότερα πάνω από τις μεγάλες ορεινές εξάρσεις. Η μεγαλύτερη συχνότητα κεραυνών καταγράφεται στα ορεινά της Πελοποννήσου και στην οροσειρά της Ροδόπης. Στη θαλάσσια περιοχή, η κεραυνική δραστηριότητα είναι μέγιστη στο Ιόνιο πέλαγος και στις ακτές τις δυτικής Ελλάδας.

Σχήμα :Ημέρες  καταιγίδας , στην Ελλάδα

Η χωρική κατανομή της κεραυνικής δραστηριότητας στην Ελλάδα παρουσιάζει έντονη εποχιακή μεταβλητότητα. Την άνοιξη και το καλοκαίρι, είναι ιδιαίτερα αυξημένη και εντοπίζεται κυρίως στην ηπειρωτική περιοχή. Τους μήνες αυτούς ανιχνεύεται το 70% του ετήσιου αριθμού των κεραυνών. Οι μέγιστες τιμές της κεραυνικής δραστηριότητας εμφανίζονται τον Ιούνιο (23% του ετήσιου αριθμού κεραυνών) και τον Ιούλιο (21% του ετήσιου αριθμού κεραυνών).

Την θερμή περίοδο του έτους, η αυξημένη εμφάνιση των κεραυνών συνδέεται με την έντονη θέρμανση του εδάφους από την ηλιακή δραστηριότητα.
Την ψυχρή περίοδο του έτους (χειμώνα, φθινόπωρο), η κεραυνική δραστηριότητα είναι αρκετά μειωμένη. Σε αντίθεση με την θερμή περίοδο, η κεραυνική δραστηριότητα εντοπίζεται στις θαλάσσιες περιοχές και οφείλεται στη διέλευση ψυχρών μετώπων από τις ελληνικές θάλασσες και στην ζεστή σχετικά θάλασσα. Η θαλάσσια κεραυνική δραστηριότητα γίνεται μέγιστη τον Σεπτέμβριο και είναι ελαφρώς ενισχυμένη τις πρωινές ώρες.

Επιπτώσεις σε αεροσκάφη 

Πλήγματα από κεραυνούς σε αεροπλάνα συμβαίνουν περίπου 1 ανά 3200 ώρες πτήσης. Η μεγάλη πλειονότητα των πληγμάτων συμβαίνει σε ύψη κάτω των 4000 m. αν και τυχαία πλήγματα έχουν καταγραφεί μέχρι τα 8000 m. Αυτά τα ύψη καθορίζονται από τα ύψη που βρίσκονται τα φορτισμένα νέφη , που συνήθως , στις εύκρατες ζώνες , συγκεντρώνονται περί τα 2500 m. τα αρνητικά φορτισμένα και περί τα 6000 m. τα θετικά φορτισμένα. Στις τροπικές περιοχές και τα δύο αυτά είδη νεφών συγκεντρώνονται ψηλότερα. Επειδή τα ύψη πτήσης των μοντέρνων αεροσκαφών είναι πάνω από τα ύψη που αναφέρονται, μεγαλύτερο κίνδυνο από πλήγμα κεραυνού διατρέχουν κατά τη διάρκεια της προσγείωσης και απογείωσης.

Χαρακτηριστικά , ο πιο διαδεδομένος ίσως τύπος επιβατικού αεροσκάφους , το Boeing 747 , πετάει υπό κανονικές συνθήκες σε ύψος γύρω στα 35000 πόδια, δηλαδή 10,5 χλμ. πάνω από το έδαφος. Όταν ένα μεταλλικό αεροπλάνο πετάει μέσα σε ένα ηλεκτρικό πεδίο που υπάρχει μέσα ή κάτω από ένα φορτισμένο σύννεφο, βραχυκυκλώνει τμήμα αυτού του πεδίου. Σε αυτήν την περίπτωση συμπεριφέρεται σαν απαγωγέας κεραυνών. Βλέποντας τις γεωμετρικές του διαστάσεις και τη θέση πτήσης , αναμένεται να βραχυκυκλώνει μεγαλύτερο μέρος της οριζόντιας συνιστώσας του ηλεκτρικού πεδίου από ότι της καθέτου συνιστώσας. Σε αυτές τις συνθήκες , και εφόσον τα μεγέθη των σημειακών εκφορτίσεων αυξάνονται απότομα με την ταχύτητα του αέρα το αεροσκάφος πιθανόν να αναπτύξει επί μέρους έντονες διασπάσεις κορόνα στα άκρα του, και αυτές μπορούν να γίνουν τόσο ισχυρές ώστε να προκαλέσουν εκφόρτιση κεραυνού με τον ίδιο τρόπο όπως σε ένα ψηλό κτίριο. Η μύτη και η ουρά του αεροσκάφους είναι τα σημεία που πιθανόν να πληγούν περισσότερο, ενώ η πιθανότητα να πληγούν τα άκρα των πτερυγίων εξαρτάται πολύ από το λόγο του ανοίγματος των φτερών προς το μήκος της ατράκτου. Όσο το μήκος του αεροπλάνου αυξάνεται και τα πτερύγια μετατοπίζονται προς τα πίσω ή παίρνουν μορφή δέλτα, η ένταση των πληγμάτων στη μύτη και την ουρά πιθανόν να αυξηθεί.

Οι επιβάτες ενός μεταλλικού αεροσκάφους πρακτικά είναι απρόσβλητοι από οποιοδήποτε ηλεκτρικό σφάλμα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτοί αγνοούν ότι το αεροσκάφος τους έχει πληγεί, ενώ ο πιλότος μπορεί στιγμιαία να τυφλωθεί αν το πλήγμα έρθει σε επαφή με το θάλαμο πλοήγησης. Επίσης , έχει διαπιστωθεί ότι τα πλήγματα σε οποιοδήποτε τμήμα του αεροσκάφους δεν έχουν επίδραση στο πλήρωμα. 

🌩️🌩️ “ΚΑΛΟ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙΣ …”
Παράφραση Ελληνικής Παροιμίας , για να περάσει καλύτερα το μήνυμα προστασίας από τους #κεραυνούς.@EMY_HNMS @GSCP_GR @pyrosvestiki @Starchannelnew1 pic.twitter.com/DAESe6CnlI

— Theodoros Kolydas (@KolydasT) June 25, 2024

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

(Τις εκτυπώνετε και τις κοινοποιείτε)

Πηγές :

http://civilprotection.gr/el , http://www.alertdiver.com/Lightning https://www.theyachtmarket.com/articles/general/lightning_at_sea/
http://www.ofse.gr (δεν λειτουργεί τώρα)  https://dosits.org/galleries/audio-gallery/other-natural-sounds/lightning/
http://www.divebuddy.com/blog/5421/scuba-diving-in-thunderstorm-or-lightning Καταγραφή και στατιστική ανάλυση των επιπτώσεων κεραυνικών πληγμάτων στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2008 – 2017 Δήμου Κωνσταντίνος ,   Στασινόπουλος Κωνσταντίνος , “Τεχνολογία των Υψηλών Τάσεων” , Υπηρεσία Δημοσιευμάτων ΑΠΘ, 2004, www.lightningsafety.noaa.gov ιστοσελίδα της μετεωρολογικής υπηρεσίας των ΗΠΑ , που ασχολείται με την προστασία ανθρώπων και κατασκευών , από κεραυνούς ,  www.meteo.gr/talos επίσημη ιστοσελίδα του προγράμματος TALOS του αστεροσκοπείου Αθηνών, www.wikipedia.org, physicsgg.me, ekfe.reth.sch.gr, sciencetube.gr, opencourses.auth.gr ,https://christos-efthymiou.blogspot.com/2011/05/blog-post_28.html, https://www.undercurrent.org/UCnow/dive_magazine/2007/LightningStrikes200709.html

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΡΕΚΟΡ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΗΜΕΙΩΘΕΙ ΑΠΌ ΤΟΝ WMO