Καθώς πλησιάζουμε προς το τέλος του καλοκαιριού, το ενδιαφέρον μεταφέρεται σταδιακά στον πρώτο μήνα του μετεωρολογικού φθινοπώρου. Ο Σεπτέμβριος είναι ένας μήνας μετάβασης, στον οποίο η Ελλάδα μπορεί να διατηρεί ακόμη πολλά χαρακτηριστικά του καλοκαιριού, αλλά παράλληλα αρχίζουν να εμφανίζονται συχνότερα οι πρώτες οργανωμένες μεταβολές του καιρού και οι πρώτες σημαντικές βροχοπτώσεις. Η εποχική πρόγνωση δεν μπορεί να μας πει από τώρα αν θα βρέξει μια συγκεκριμένη ημέρα ή αν θα εκδηλωθεί κάποιο θερμό επεισόδιο σε συγκεκριμένες ημερομηνίες. Μπορεί όμως να μας δώσει πληροφορίες για το προς ποια κατεύθυνση τείνει να κινηθεί συνολικά ο μήνας, σε σύγκριση με τις κλιματικές συνθήκες που γνωρίζουμε από το παρελθόν.
Για τον Σεπτέμβριο του 2026 επιχειρήσαμε μια πρώτη προσαρμογή των εποχικών δεδομένων του ECMWF/Copernicus Climate Change Service στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς τις μακροχρόνιες κλιματικές τιμές της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε σε 40 επιλεγμένους σταθμούς και εξετάζει δύο βασικές παραμέτρους: τη μέση θερμοκρασία και τον μηνιαίο υετό. Το πρώτο αποτέλεσμα είναι αρκετά σαφές ως προς τη θερμοκρασία: ο Σεπτέμβριος εμφανίζεται θερμότερος από τα κανονικά σε ολόκληρο σχεδόν το δίκτυο που εξετάσαμε. Στον υετό το σήμα είναι επίσης θετικό, αλλά η ερμηνεία του απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή.
Η μεθοδολογία
Για τη θερμοκρασία χρησιμοποιήθηκε η κλιματική μέση τιμή Σεπτεμβρίου της ΕΜΥ για κάθε σταθμό και πάνω σε αυτή προστέθηκε η ανωμαλία που προκύπτει από την εποχική πρόγνωση του ECMWF/C3S. Με απλά λόγια: κλιματική θερμοκρασία ΕΜΥ + εποχική ανωμαλία C3S = πρώτη εκτίμηση της μέσης θερμοκρασίας του Σεπτεμβρίου 2026.
Για να υπολογιστεί η ανωμαλία δεν συγκρίθηκε απλώς η πρόγνωση με κάποια διαφορετική κλιματική περίοδο. Χρησιμοποιήθηκε το αντίστοιχο hindcast του εποχικού συστήματος, ώστε το μοντέλο να συγκριθεί πρώτα με τη δική του κλιματολογία. Έτσι επιχειρείται να περιοριστεί η επίδραση συστηματικών αποκλίσεων του ίδιου του μοντέλου.
Στον υετό η διαδικασία είναι διαφορετική. Επειδή η βροχόπτωση παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη χωρική μεταβλητότητα και οι απόλυτες τιμές των μοντέλων μπορεί να έχουν σημαντικό bias, χρησιμοποιήθηκε ο λόγος: forecast / hindcast climatology και αυτός ο λόγος εφαρμόστηκε στη μακροχρόνια κλιματική τιμή υετού της ΕΜΥ. Με τον τρόπο αυτό δεν παίρνουμε αυτούσιο το ποσό βροχής που δίνει το εποχικό μοντέλο. Χρησιμοποιούμε κυρίως το σήμα της σχετικής μεταβολής του και το μεταφέρουμε πάνω στην ελληνική κλιματική βάση.
Πρέπει εξαρχής να τονιστεί ότι η εποχική πρόγνωση του υετού έχει μικρότερη προβλεψιμότητα από εκείνη της θερμοκρασίας. Συνεπώς τα αποτελέσματα της βροχής πρέπει να αντιμετωπίζονται περισσότερο ως ένδειξη πιθανής τάσης και λιγότερο ως ποσοτική πρόγνωση χιλιοστών.
Θερμοκρασία: ένα γενικευμένο θερμό σήμα
Το σημαντικότερο εύρημα της ανάλυσης είναι ότι κανένας από τους 40 σταθμούς που εξετάστηκαν δεν εμφανίζει αρνητική θερμοκρασιακή απόκλιση.
Η μέση απόκλιση των σταθμών υπολογίζεται περίπου στους: +0,77°C.
Το εύρος είναι σχετικά περιορισμένο, από περίπου +0,52°C στη Ρόδο έως +1,09°C στη Σητεία. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι δεν έχουμε ένα απομονωμένο θερμό σήμα σε μία μόνο περιοχή, αλλά μια σχετικά συνεκτική θερμή τάση σε μεγάλο μέρος της χώρας.
Οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις εμφανίζονται κυρίως στο Αιγαίο και την Κρήτη.
Η Σητεία βρίσκεται στην κορυφή με περίπου +1,09°C, ενώ ακολουθούν η Νάξος με περίπου +1,04°C, το Ηράκλειο και η Ιεράπετρα κοντά στο +0,99°C, η Λήμνος περίπου στο +0,98°C και η Μυτιλήνη περίπου στο +0,96°C.
Στην Κρήτη συνολικά η μέση απόκλιση των σταθμών που εξετάστηκαν φτάνει περίπου στο +0,98°C, ενώ στο Βόρειο Αιγαίο περίπου στο +0,95°C.
Αρκετά ισχυρό είναι το σήμα και στην Αττική και τη Στερεά Ελλάδα, με περιφερειακές μέσες αποκλίσεις κοντά στους +0,85 έως +0,87°C.
Στη βόρεια και δυτική ηπειρωτική Ελλάδα οι αποκλίσεις είναι γενικά μικρότερες, αλλά εξακολουθούν να είναι θετικές. Η Θεσσαλονίκη και τα Τρίκαλα Ημαθίας βρίσκονται περίπου στο +0,54°C, ενώ η Άρτα και τα Ιωάννινα γύρω στο +0,62°C.
Το γεγονός ότι το εύρος μεταξύ της μικρότερης και της μεγαλύτερης απόκλισης είναι σχετικά μικρό ενισχύει την εικόνα ενός πανελλαδικού θερμού σήματος και όχι μιας πολύ τοπικής ανωμαλίας.
Τι σημαίνει πρακτικά το +0,8°C;
Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση. Μια μηνιαία ανωμαλία της τάξης των +0,8°C δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα του Σεπτεμβρίου θα είναι κατά 0,8°C θερμότερη.
Ο μήνας μπορεί να περιλαμβάνει: αρκετές φυσιολογικές ημέρες, ορισμένες ψυχρότερες περιόδους, αλλά και κάποια διαστήματα σημαντικά υψηλότερων θερμοκρασιών. Στο τέλος, ο μέσος όρος όλων αυτών των ημερών μπορεί να οδηγήσει στη θετική μηνιαία απόκλιση.
Δεν μπορούμε επίσης από την εποχική πρόγνωση να συμπεράνουμε ότι θα σημειωθεί καύσωνας ή κάποιο συγκεκριμένο θερμό επεισόδιο. Για κάτι τέτοιο χρειάζονται οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προγνώσεις όταν πλησιάσουμε στις αντίστοιχες ημερομηνίες.
Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι, με τα σημερινά δεδομένα, η πιθανότητα ενός Σεπτεμβρίου συνολικά θερμότερου από την ιστορική βάση είναι αυξημένη.
Υετός: εντυπωσιακό θετικό σήμα, αλλά με μεγάλη προσοχή στην ερμηνεία
Ο υετός παρουσιάζει ένα ακόμη εντονότερο αριθμητικά σήμα.
Η μέση ποσοστιαία απόκλιση στους 40 σταθμούς φτάνει περίπου στο: +75,6%.
Ακόμη και η χαμηλότερη απόκλιση στο σύνολο των σταθμών παραμένει θετική. Στη Δυτική Μακεδονία, για παράδειγμα, Κοζάνη και Φλώρινα βρίσκονται περίπου στο +36%.
Στο άλλο άκρο εμφανίζονται πολύ μεγάλες ποσοστιαίες αποκλίσεις στο Αιγαίο.
Η Ρόδος φτάνει περίπου στο +189%, η Σάμος στο +180%, η Σητεία στο +154%, η Νάξος περίπου στο +142%, ενώ Ηράκλειο και Ιεράπετρα βρίσκονται περίπου στο +134%.
Αν περιοριστούμε μόνο σε αυτά τα ποσοστά, θα μπορούσαμε εύκολα να οδηγηθούμε σε υπερβολικά συμπεράσματα.
Αυτό όμως θα ήταν λάθος.
Γιατί τα +150% και +190% δεν σημαίνουν ακραίο βροχερό μήνα
Ο Σεπτέμβριος είναι κλιματικά πολύ ξηρός σε αρκετές περιοχές του νοτίου Αιγαίου. Για παράδειγμα, η κλιματική τιμή της Ρόδου στη βάση που χρησιμοποιούμε είναι μόλις περίπου 6,3 mm. Με το εποχικό σήμα +189%, η εκτιμώμενη τιμή γίνεται περίπου 18 mm. Πρόκειται πράγματι για σχεδόν τριπλάσιο ποσό σε σχέση με την κλιματολογική τιμή, όμως τα 18 mm εξακολουθούν να μην αποτελούν από μόνα τους έναν εξαιρετικά βροχερό μήνα σε απόλυτους αριθμούς. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται στη Νάξο: από περίπου 7,7 mm της κλιματικής βάσης, η προσαρμοσμένη εκτίμηση ανεβαίνει κοντά στα 18,6 mm.
Άρα η μεγάλη ποσοστιαία ανωμαλία οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι ο παρονομαστής —η κανονική βροχή— είναι πολύ μικρός.
Αντίθετα, στη δυτική Ελλάδα και το Ιόνιο, όπου οι κλιματικές τιμές του Σεπτεμβρίου είναι αρκετά υψηλότερες, μια μικρότερη ποσοστιαία απόκλιση μπορεί να σημαίνει πολύ μεγαλύτερη πραγματική ποσότητα νερού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κέρκυρα. Η κλιματική τιμή της είναι περίπου 87,8 mm και η προσαρμοσμένη εποχική εκτίμηση φτάνει κοντά στα 159 mm.
Εδώ η απόκλιση είναι περίπου +81%, μικρότερη ποσοστιαία από εκείνη της Ρόδου, αλλά το πιθανό συνολικό ποσό βροχής είναι πολλαπλάσιο.
Το ίδιο συμβαίνει στα Ιωάννινα, όπου από περίπου 62,4 mm της κλιματικής βάσης η εκτίμηση πλησιάζει τα 104 mm, και στην Άρτα από περίπου 61,5 mm προς περίπου 103 mm.
Αυτή είναι και η σωστή ανάγνωση του χάρτη του υετού: πρέπει να εξετάζουμε ταυτόχρονα την ποσοστιαία απόκλιση και τα εκτιμώμενα χιλιοστά.
Η γεωγραφική εικόνα της βροχής
Σε περιφερειακό επίπεδο, το μεγαλύτερο ποσοστιαίο σήμα εντοπίζεται: στο Νότιο Αιγαίο, περίπου +166%, στο Βόρειο Αιγαίο, περίπου +126%, στην Κρήτη, περίπου +124%. Ακολουθούν το Ιόνιο, η Πελοπόννησος και η Ήπειρος.
Στον αντίποδα, οι μικρότερες —αλλά πάντα θετικές— αποκλίσεις εμφανίζονται: στη Δυτική Μακεδονία, περίπου +36%, στη Θεσσαλία, περίπου +43%, στην Κεντρική Μακεδονία, περίπου +43%.
Επομένως, ως καθαρό εποχικό σήμα, το ECMWF/C3S δεν δείχνει ξηρό Σεπτέμβριο σε καμία από τις περιοχές που εξετάστηκαν.
Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα, αλλά χρειάζεται επιβεβαίωση στις επόμενες εκδόσεις του εποχικού μοντέλου. Η συνδυασμένη εικόνα θερμοκρασίας και βροχόπτωσης έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν προκύπτει προς το παρόν το απλό σενάριο ενός θερμού και ξηρού Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, τα στοιχεία περιγράφουν έναν μήνα που μπορεί να είναι:
θερμότερος από τα κανονικά, αλλά παράλληλα με αυξημένη πιθανότητα για μεγαλύτερα συνολικά ποσά βροχής από τα κλιματικά επίπεδα.
Οι δύο αυτές συνθήκες δεν είναι αντιφατικές. Η μηνιαία θερμοκρασία μπορεί να παραμένει υψηλή, ενώ ταυτόχρονα λίγα αλλά οργανωμένα επεισόδια βροχής μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το συνολικό μηνιαίο ύψος υετού. Μάλιστα, ειδικά τον Σεπτέμβριο, ένα σημαντικό μέρος της συνολικής βροχής ενός μήνα μπορεί να προκύψει από λίγες μόνο ημέρες. Και εδώ βρίσκεται ένας από τους βασικούς περιορισμούς της εποχικής πρόγνωσης: δεν γνωρίζουμε από αυτή την ανάλυση πώς θα κατανεμηθεί χρονικά η βροχή.
Ένα μηνιαίο σύνολο 40 ή 50 mm μπορεί να προκύψει: από πολλές ημέρες με ασθενείς βροχές, από δύο ή τρεις οργανωμένες διαταραχές, ή ακόμη και από ένα μόνο ισχυρό επεισόδιο. Η εποχική πρόγνωση δεν μπορεί από τώρα να κάνει αυτή τη διάκριση.
Τι θεωρούμε περισσότερο αξιόπιστο
Από τα δύο πεδία, η θερμοκρασία αποτελεί το πιο στιβαρό αποτέλεσμα. Υπάρχουν τρία χαρακτηριστικά που ενισχύουν την εικόνα:
- Όλοι οι σταθμοί δίνουν θετική απόκλιση.
- Η διασπορά των αποκλίσεων είναι σχετικά μικρή.
- Το θερμό σήμα εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις γεωγραφικές ζώνες.
Έτσι, η εκτίμηση ενός συνολικά θερμότερου Σεπτεμβρίου έχει αυτή τη στιγμή μεγαλύτερη βαρύτητα.
Στον υετό το θετικό σήμα είναι επίσης εκτεταμένο, αλλά πρέπει να του αποδώσουμε μικρότερη βεβαιότητα. Το ίδιο το προϊόν που χρησιμοποιούμε έχει σημαντικότερη αβεβαιότητα στη βροχόπτωση, ενώ τα πολύ μεγάλα ποσοστά σε ξηρές περιοχές μπορούν να δημιουργήσουν λανθασμένη εντύπωση αν δεν συνοδεύονται από τα απόλυτα ποσά.
Η παρούσα ανάλυση δεν πρέπει να θεωρηθεί τελική. Αντίθετα, αποτελεί την πρώτη αποτύπωση της τάσης. Οι επόμενες εκδόσεις των εποχικών προγνώσεων θα μας επιτρέψουν να εξετάσουμε:
- αν παραμένει η πανελλαδική θερμή ανωμαλία,
- αν ενισχύεται ή εξασθενεί το +0,8°C,
- αν το υγρό σήμα του Αιγαίου παραμένει τόσο ισχυρό,
- αν η δυτική Ελλάδα συνεχίζει να εμφανίζει μεγάλα απόλυτα ύψη βροχής,
- και κυρίως αν υπάρχει σύγκλιση και άλλων seasonal systems προς την ίδια κατεύθυνση.
Όσο πλησιάζουμε στον Σεπτέμβριο, θα μπορούμε παράλληλα να χρησιμοποιήσουμε τις υποεποχικές και στη συνέχεια τις μεσοπρόθεσμες προγνώσεις για να δούμε πότε μπορεί να εκδηλωθεί η τάση που σήμερα βλέπουμε μόνο σε μηνιαία κλίμακα.
Συμπεράσματα
Η πρώτη προσαρμογή των εποχικών προβλέψεων του ECMWF/Copernicus στην 50ετή κλιματική βάση της ΕΜΥ δίνει μια αρκετά ενδιαφέρουσα εικόνα για τον Σεπτέμβριο του 2026.
Το θερμοκρασιακό σήμα είναι καθαρό: ολόκληρη η χώρα εμφανίζεται θερμότερη από τα κλιματικά δεδομένα αναφοράς, με μέση απόκλιση κοντά στους +0,8°C και μεγαλύτερες αποκλίσεις στην Κρήτη και το Αιγαίο.
Ο υετός παρουσιάζει επίσης γενικευμένο θετικό σήμα, με ιδιαίτερα μεγάλες ποσοστιαίες αποκλίσεις στο Αιγαίο και σημαντικότερα απόλυτα ύψη βροχής στη δυτική Ελλάδα και το Ιόνιο.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι να μη μεταφράσουμε μια εποχική πρόγνωση σε βεβαιότητα. Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιες ημέρες θα είναι θερμές, πότε θα σημειωθούν βροχές ή αν τα αυξημένα μηνιαία ποσά θα προέλθουν από πολλές ασθενείς βροχές ή από λίγα ισχυρά επεισόδια. Γνωρίζουμε μόνο προς τα πού γέρνει σήμερα η κλιματική ζυγαριά. Και αυτή τη στιγμή η ζυγαριά δείχνει έναν Σεπτέμβριο 2026 πιθανότατα θερμότερο από τα κανονικά και με σαφείς ενδείξεις για αυξημένο υετό σε σχέση με τη μακροχρόνια κλιματική βάση. Η τάση αυτή θα χρειαστεί να επανεξετάζεται συστηματικά με κάθε νέα έκδοση των εποχικών προγνώσεων.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.