Η έντονη οσμή που έγινε αισθητή σε περιοχές της Αττικής, μεταξύ των οποίων η Νέα Σμύρνη, το παραλιακό μέτωπο και το κέντρο της Αθήνας, προκάλεσε εύλογη ανησυχία στους πολίτες και κινητοποίηση των αρμόδιων αρχών. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα επίσημες αναφορές που μεταδόθηκαν, δεν έχει διαπιστωθεί διαρροή φυσικού αερίου από το δίκτυο ή από τις βασικές εγκαταστάσεις που ελέγχθηκαν, ενώ συνεχίζονται οι έρευνες από Πυροσβεστική, Πολιτική Προστασία, διαχειριστές δικτύων και Λιμενικό. Αντίστοιχο επεισόδιο είχε καταγραφεί και στις 16 Μαΐου 2023, όταν αναφορές για οσμή αερίου έγιναν από πολλές περιοχές της Αθήνας και της Αττικής, χωρίς τελικά να συνδεθεί το φαινόμενο με το δίκτυο διανομής φυσικού αερίου.
Για τη διερεύνηση τέτοιων επεισοδίων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η ανάλυση των τροχιών των αερίων μαζών. Με απλά λόγια, οι οπισθοτροχιές απαντούν στο ερώτημα: από ποια περιοχή είχε περάσει ο αέρας πριν φτάσει στο σημείο όπου έγινε αισθητή η οσμή; Το εργαλείο HYSPLIT της NOAA χρησιμοποιείται διεθνώς για την προσομοίωση μεταφοράς και διασποράς ουσιών στην ατμόσφαιρα, σε τοπική έως παγκόσμια κλίμακα, και μπορεί να εφαρμοστεί τόσο για τροχιές αερίων μαζών όσο και για σενάρια διασποράς ρύπων.
Στην παρούσα προκαταρκτική ανάλυση εξετάστηκαν οπισθοτροχιές HYSPLIT για τη Νέα Σμύρνη και το κέντρο της Αθήνας, δηλαδή για περιοχές όπου αναφέρθηκε η οσμή. Οι υπολογισμοί έγιναν για χρόνο άφιξης 09 UTC της 19ης Μαΐου 2026, δηλαδή περίπου κοντά στην ώρα έναρξης των αναφορών, καθώς η ώρα Ελλάδας τον Μάιο είναι UTC+3. Για τη Νέα Σμύρνη εξετάστηκαν τροχιές στα 10 m και 100 m AGL, με διάρκεια 6 ωρών προς τα πίσω, ενώ αντίστοιχοι υπολογισμοί έγιναν και για το κέντρο της Αθήνας στα ίδια ύψη.
1. ΤΡΟΧΙΕΣ ΑΕΡΙΩΝ ΜΑΖΩΝ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΟΥ ΑΘΗΝΑΣ σε ύψος 10 ΜΕΤΡΩΝ
2. ΤΡΟΧΙΕΣ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΟΥ ΑΘΗΝΑΣ σε ύψος 100 ΜΕΤΡΩΝ
Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αέριες μάζες που έφτασαν τόσο στη Νέα Σμύρνη όσο και στο κέντρο της Αθήνας είχαν προηγουμένως κινηθεί κυρίως από νότιο έως νοτιοανατολικό θαλάσσιο ή παράκτιο τομέα, με διαδρομές που σχετίζονται με τον Σαρωνικό, το νότιο παραλιακό μέτωπο και τη θαλάσσια περιοχή νότια–νοτιοανατολικά της Αττικής. Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό, διότι καθιστά μετεωρολογικά συμβατή μια θαλάσσια ή παράκτια προέλευση της οσμής. Δεν αποτελεί όμως απόδειξη της ακριβούς πηγής.
Με άλλα λόγια, οι τροχιές δεν δείχνουν «τι ήταν» η οσμή. Δείχνουν μόνο τη διαδρομή του αέρα. Επομένως, το συμπέρασμα πρέπει να διατυπωθεί με προσοχή: η πηγή φαίνεται πιθανότερο να αναζητηθεί προς θαλάσσιο ή παράκτιο τομέα, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να αποδοθεί το φαινόμενο σε συγκεκριμένη αιτία.
Ένα από τα σενάρια που μπορεί να εξεταστεί είναι η βιογενής θαλάσσια προέλευση, όπως αυξημένη παρουσία φυτοπλαγκτού ή αποσύνθεση οργανικής ύλης στη θάλασσα. Το φυτοπλαγκτόν και οι σχετικές μικροβιακές διεργασίες μπορούν να παράγουν πτητικές θειούχες ενώσεις, όπως το διμεθυλοσουλφίδιο, το οποίο συνδέεται με χαρακτηριστικές θαλάσσιες οσμές. Ωστόσο, η περιγραφή της οσμής από τους πολίτες ως «υγραέριο», «αέριο» ή «καμένο καύσιμο» δεν επιτρέπει να θεωρηθεί αυτό το σενάριο ως βέβαιο. Αντίστοιχες οσμές μπορούν να προέλθουν και από καύσιμα, λιμενικές ή ναυτιλιακές δραστηριότητες, λύματα, βιομηχανικές εκπομπές, πτητικές οργανικές ενώσεις ή άλλες θειούχες ενώσεις.
Για τον λόγο αυτό, η ανάλυση των τροχιών πρέπει να αξιοποιηθεί ως εργαλείο προσανατολισμού των ερευνών και όχι ως τελικό πόρισμα. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, θα ήταν χρήσιμο να διερευνηθούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες:
- πιθανές θαλάσσιες ή παράκτιες πηγές στον Σαρωνικό και στο νότιο παραλιακό μέτωπο,
- λιμενικές ή ναυτιλιακές δραστηριότητες, φορτοεκφορτώσεις, καύσιμα ή εξαερώσεις,
- πιθανή παρουσία οργανικής ύλης, φυτοπλαγκτού ή άλλων βιογενών διεργασιών στη θαλάσσια περιοχή,
- δίκτυα λυμάτων ή εγκαταστάσεις όπου μπορεί να παραχθούν θειούχες ενώσεις,
- χημικές μετρήσεις πεδίου για υδρογονάνθρακες, θειούχες ενώσεις, μερκαπτάνες και πτητικές οργανικές ενώσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ανάλογο επεισόδιο είχε καταγραφεί και το 2023, επίσης με αναφορές από πολλές περιοχές της Αττικής και χωρίς τότε να τεκμηριωθεί σύνδεση με το δίκτυο φυσικού αερίου. Αυτή η επαναληψιμότητα δείχνει ότι ενδεχομένως πρόκειται για φαινόμενο που απαιτεί συστηματικό πρωτόκολλο διερεύνησης, με συνδυασμό μετεωρολογικής ανάλυσης, χημικών μετρήσεων, ελέγχων δικτύων και θαλάσσιας/παράκτιας επιτήρησης.
Συμπέρασμα
Τα αποτελέσματα των πρώτων οπισθοτροχιών HYSPLIT δεν τεκμηριώνουν συγκεκριμένη πηγή εκπομπής, δείχνουν όμως ότι η αέρια μάζα που έφτασε στις περιοχές αναφοράς είχε προηγουμένως διέλευση από θαλάσσιο ή παράκτιο τομέα νότια–νοτιοανατολικά της Αττικής. Το εύρημα αυτό καθιστά σκόπιμη την περαιτέρω διερεύνηση πιθανών θαλάσσιων, λιμενικών, ναυτιλιακών, βιογενών ή οργανικών πηγών, παράλληλα με τους ήδη πραγματοποιούμενους ελέγχους στα δίκτυα φυσικού αερίου. Η ανάλυση των τροχιών πρέπει να συνδυαστεί με χημικές μετρήσεις, ελέγχους πεδίου και στοιχεία από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να διαπιστωθεί η πραγματική αιτία του επεισοδίου.
Πηγές : NOAA – HYSPLIT , WHO Global Air Quality Guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva, World Health Organization (WHO) Ambient (outdoor) air pollution – Fact sheet, Ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ποιότητα του αέρα / Copernicus references για Ελλάδα
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ & Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.