Στις 18 Δεκεμβρίου 1944, ενώ ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη στον Ειρηνικό, ο 3ος Αμερικανικός Στόλος βρέθηκε αντιμέτωπος όχι με τον ιαπωνικό στόλο, αλλά με έναν αόρατο και εξαιρετικά επικίνδυνο εχθρό: τον τυφώνα «Κόμπρα». Το αποτέλεσμα ήταν μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές καταστροφές που προκλήθηκαν ποτέ από καιρικά φαινόμενα. Τρία αμερικανικά πολεμικά πλοία βυθίστηκαν παρασύροντας στο θάνατο 778 άτομα, μέλη των πληρωμάτων
.
Ο 3ος Στόλος των ΗΠΑ, υπό τη διοίκηση του ναυάρχου William “Bull” Halsey, επιχειρούσε ανατολικά των Φιλιππίνων, υποστηρίζοντας τις αμερικανικές δυνάμεις που είχαν αποβιβαστεί στο νησί Λέιτε. Ο στόλος αποτελούνταν από περισσότερα από 100 πλοία: αεροπλανοφόρα, καταδρομικά, αντιτορπιλικά και πλοία ανεφοδιασμού. Στις 17 Δεκεμβρίου, ο στόλος είχε διαταχθεί να πραγματοποιήσει ανεφοδιασμό εν πλω — μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία ακόμη και σε καλές καιρικές συνθήκες. Εκείνη την περίοδο, οι μετεωρολογικές προβλέψεις ήταν περιορισμένες, βασισμένες σε αποσπασματικές αναφορές και χωρίς δορυφορική παρακολούθηση. Ο τυφώνας «Κόμπρα» δεν είχε αναγνωριστεί έγκαιρα ως τροπικός κυκλώνας μεγάλης έντασης.
Ο τυφώνας «Cobra» ανήκε στην κατηγορία των τροπικών κυκλώνων του Δυτικού Ειρηνικού, που σχηματίζονται σε περιβάλλον εξαιρετικά θερμών θαλάσσιων υδάτων και χαμηλής κατακόρυφης διάτμησης ανέμου. Τον Δεκέμβριο του 1944, οι επιφανειακές θερμοκρασίες της θάλασσας στην περιοχή των Φιλιππίνων ήταν ασυνήθιστα υψηλές, δημιουργώντας τις ιδανικές συνθήκες για ταχεία ενίσχυση του συστήματος.
Το πλέον επικίνδυνο χαρακτηριστικό του «Cobra» ήταν η εκρηκτική βαρομετρική εμβάθυνση. Η κεντρική πίεση εκτιμάται ότι έπεσε κάτω από τα 960 hPa, με αποτέλεσμα τη δημιουργία εξαιρετικά ισχυρών βαροβαθμίδων. Αυτό μεταφράστηκε σε θυελλώδεις ανέμους που πιθανότατα ξεπέρασαν τα 60–65 m/s (220–235 km/h) κοντά στο κέντρο του κυκλώνα. Παράλληλα, ο τυφώνας εμφάνισε μικρή ακτίνα μέγιστων ανέμων, ένα χαρακτηριστικό που καθιστά τα φαινόμενα ακόμη πιο βίαια και αιφνίδια. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η μετάβαση από σχετικά διαχειρίσιμες συνθήκες σε ακραία θαλασσοταραχή γίνεται μέσα σε ελάχιστο χρόνο, γεγονός που εξηγεί γιατί ο αμερικανικός στόλος βρέθηκε απροετοίμαστος.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η ασταθής πορεία του συστήματος. Ο «Cobra» δεν ακολούθησε μια κλασική δυτική ή βορειοδυτική τροχιά, αλλά παρουσίασε απότομη καμπή, λόγω αλληλεπίδρασης με ανώτερα βαρομετρικά συστήματα και ράχες υψηλών πιέσεων στον δυτικό Ειρηνικό. Αυτή η αλλαγή πορείας ήταν καθοριστική, καθώς έφερε τον 3ο Αμερικανικό Στόλο μέσα στο πιο επικίνδυνο τμήμα του κυκλώνα – το δεξιό ημικύκλιο, όπου οι άνεμοι ενισχύονται από τη συνδυασμένη κίνηση του συστήματος και της κυκλοφορίας του.
Η θαλασσοταραχή που προκλήθηκε ήταν ακραία. Τα κύματα εκτιμάται ότι ξεπέρασαν τα 15 μέτρα, με πολύ μικρό μήκος κύματος, γεγονός που επιβάρυνε δραματικά τη σταθερότητα των πλοίων. Τα αντιτορπιλικά, με χαμηλά αποθέματα καυσίμων και περιορισμένο έρμα, έγιναν εξαιρετικά ευάλωτα στην ανατροπή. Ουσιαστικά, ο «Cobra» αποτέλεσε έναν τυπικό αλλά ακραίο τροπικό κυκλώνα, του οποίου η πραγματική ένταση δεν έγινε ποτέ πλήρως αντιληπτή σε πραγματικό χρόνο. Η απουσία δορυφορικών παρατηρήσεων, μετεωρολογικών ραντάρ ανοιχτής θαλάσσης και αριθμητικών μοντέλων πρόγνωσης σήμαινε ότι ο στόλος επιχειρούσε σχεδόν «στα τυφλά».
Η μετεωρολογική παγίδα
Ο «Κόμπρα» ήταν ένας ταχέως ενισχυόμενος τροπικός κυκλώνας, με ανέμους που εκτιμάται ότι ξεπέρασαν τα 220 km/h, ενώ το ύψος των κυμάτων έφτασε ή και ξεπέρασε τα 15 μέτρα. Το πιο επικίνδυνο στοιχείο ήταν η ταχεία μεταβολή της πορείας του, που οδήγησε τον αμερικανικό στόλο σχεδόν στο κέντρο του φαινομένου.
Οι αξιωματικοί του στόλου είχαν λάβει αντιφατικές μετεωρολογικές εκτιμήσεις. Αντί να απομακρυνθεί εγκαίρως, ο στόλος εκτέλεσε ελιγμούς που τελικά τον έφεραν μέσα στο πιο επικίνδυνο τεταρτημόριο του τυφώνα — εκεί όπου οι άνεμοι και η θαλασσοταραχή είναι μέγιστοι.
Η καταστροφή
Το πρωί της 18ης Δεκεμβρίου, ο στόλος βρέθηκε σε συνθήκες πλήρους χάους. Πλοία έχαναν τον έλεγχο, κύματα σάρωναν τα καταστρώματα και ισχυρές κλίσεις απειλούσαν τη σταθερότητα των σκαφών. Τρία αντιτορπιλικά βυθίστηκαν . Το USS Hull , USS Monaghan και το USS Spence . Τα πλοία αυτά είχαν χαμηλά αποθέματα καυσίμων, γεγονός που επηρέασε δραματικά τη σταθερότητά τους. Μέσα σε λίγα λεπτά ανετράπησαν και βυθίστηκαν, παρασύροντας στο θάνατο 778 ναύτες.
Langley rolling heavily to starboard during Typhoon Cobra, 18 December 1944. Taken from USS Essex.
Περισσότερα από 20 άλλα πλοία υπέστησαν σοβαρές ζημιές, ενώ αρκετά αεροπλανοφόρα έχασαν δεκάδες αεροσκάφη που παρασύρθηκαν στη θάλασσα.
Οι ευθύνες και τα διδάγματα
Μετά την καταστροφή, διεξήχθη επίσημη έρευνα από το Αμερικανικό Ναυτικό. Αν και ο ναύαρχος Halsey δεν καθαιρέθηκε, του αποδόθηκαν ευθύνες για λανθασμένη εκτίμηση των καιρικών δεδομένων και για την απόφαση να συνεχιστούν επιχειρήσεις ανεφοδιασμού υπό επικίνδυνες συνθήκες.
Το περιστατικό αποτέλεσε σημείο καμπής στη ναυτική μετεωρολογία:
- Δημιουργήθηκαν εξειδικευμένες ναυτικές μετεωρολογικές μονάδες
- Βελτιώθηκε η συλλογή και ανάλυση τροπικών δεδομένων
- Ενισχύθηκε η εκπαίδευση αξιωματικών στη λήψη αποφάσεων υπό καιρική αβεβαιότητα
ΔΕΙΤΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕ BINTEO APO ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ
Ο τυφώνας «Κόμπρα» υπενθύμισε με τραγικό τρόπο ότι, ακόμη και σε έναν παγκόσμιο πόλεμο, η φύση μπορεί να αποδειχθεί πιο ισχυρή από κάθε πολεμική μηχανή. Δεν υπήρξαν εχθρικά πυρά, δεν υπήρξε μάχη — μόνο άνεμος, κύματα και ανθρώπινα λάθη.
Ο «Κόμπρα» παραμένει έως σήμερα η φονικότερη καιρική καταστροφή στην ιστορία του Αμερικανικού Ναυτικού και ένα διαχρονικό μάθημα για τη σημασία της αξιόπιστης πρόγνωσης και του σεβασμού στις δυνάμεις της φύσης.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect