Στις καλοκαιρινές περιόδους, πάνω από το Ιράκ και την ευρύτερη περιοχή της Μεσοποταμίας, εγκαθίσταται ένα θερμικό χαμηλό, γνωστό και ως Thermal Low of Iraq. Η ξηρή, καυτή αέρια μάζα κοντά στην επιφάνεια φτάνει και τους 45–50°C, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες στα 850 hPa (περίπου 1500 μέτρα) . Αν πάνω από τη Μέση Ανατολή έως την Ανατολία υπάρχει αντικυκλωνική κυκλοφορία τότε δημιουργείται Ανατολικό ή Νοτιοανατολικό ρεύμα σε ύψος 850 hPa και αυτό οδηγεί τις θερμές αέριες μάζες από το Ιράκ και τη Συρία προς την ΝΑ Τουρκία την Δ. Ανατολία που τελικώς καταλήγουν στο Αιγαίο. Η κίνηση δεν γίνεται στην επιφάνεια, όπου κατά κανόνα υπάρχει ΒΑ ρεύμα, αλλά σε ύψος 850 hPa . Στο Αιγαίο επικρατεί ΒΑ ρεύμα στην επιφάνεια (ή ακόμα και στο επίπεδο των 925 hPa δηλαδή τα 700 μέτρα , το γνωστό μας μελτέμι . Αυτό όμως είναι το κατώτερο στρώμα και δεν μπλοκάρει την ανώτερη θερμή μεταφορά. Η θερμή μεταφορά “προτιμά” τη διαδρομή μέσω Τουρκίας καθώς η Ανατολία είναι ορεινή και θερμή και η αέρια μάζα παραμένει ξηρή, δεν χάνει τα θερμοδυναμικά χαρακτηριστικά της . Έτσι υπάρχει συνεχής ροή πάνω από τη Μ. Ασία χωρίς σημαντικά εμπόδια. Συχνά τα φαινόμενα καύσωνα στην Ελλάδα έχουν την υπογραφή αυτού του “θερμού γλωσσικού λοβού” από την Ανατολή .
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Η θερμή μεταφορά από την περιοχή του Ιράκ και της Μέσης Ανατολής προς την Ανατολική Μεσόγειο, όταν συνοδεύεται από ΝΑ ροή στη στάθμη των 850 hPa, αποκτά σχεδόν “αναπνευστικά” χαρακτηριστικά δηλαδή θερμαίνεται έντονα την ημέρα και εκτονώνεται σταδιακά τη νύχτα. Αυτό διακρίνεται πολύ καλά στο παραπάνω βίντεο και πρόκειται για ένα είδος θερμικής «ανάσας της γης», όπου η ατμόσφαιρα λειτουργεί σαν ένα φλόγιστρο από την Ανατολή, μεταφέροντας θερμή, ξηρή αέρια μάζα προς την περιοχή μας — όχι στην επιφάνεια, αλλά στα 1.500 μέτρα ύψος.
Η θερμή ροή, καθώς κινείται πάνω από την Τουρκία και το Αιγαίο, «κατεβαίνει» σε περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας, επιτείνοντας τη θερμότητα, ιδιαίτερα το μεσημέρι. Τις επόμενες ημέρες (μετά την Κυριακή), τα προγνωστικά μοντέλα υποδεικνύουν τάσεις διατήρησης θερμής αέριας μάζας στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς όμως —προς το παρόν— ένδειξη μεγάλης εξάρσεως ή κορύφωσης. Δημιουργείται δηλαδή ένα θερμικό υπόστρωμα διάρκειας, το οποίο θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να επανενεργοποιηθεί. Ωστόσο, το σχήμα αυτό ακόμη διαμορφώνεται και είναι πρόωρο να εκτιμηθεί η δυναμική του χωρίς επανεκτίμηση προς το τέλος της εβδομάδας. Έχει παρατηρηθεί πάντως και πάλι το φαινόμενο της επικοινωνιακής υπερανάλυσης, με προβλέψεις για αυτό το «δεύτερο κύμα» καύσωνα πριν καλά-καλά υποχωρήσει το τρέχον. Αυτή η τακτική υπονομεύει την αξιοπιστία της επιστημονικής μετεωρολογίας. Η προγνωστική ευθύνη απαιτεί συγκράτηση και τεκμηρίωση, ειδικά σε περιόδους που η κοινωνία είναι εξαιρετικά ευαίσθητη σε θέματα ζέστης, ενεργειακού φόρτου και δημόσιας υγείας.
Θα επανέλθω με τεκμηριωμένη εκτίμηση προς το τέλος της εβδομάδας, όταν τα τελευταία προγνωστικά τρεξίματα (ensemble runs) επιβεβαιώσουν ή απορρίψουν την πιθανότητα παράτασης της ζέστης. Στόχος μας δεν είναι η πρόβλεψη για την πρόβλεψη, αλλά η έγκαιρη και αξιόπιστη πληροφόρηση με βάση πραγματικά δεδομένα και μετεωρολογική δεοντολογία.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect