TOP STORIES Αρθρογραφια Κοινωνία Μετεωρολογία και Κλίμα

Οι “Ξένοι” του χτές και του σήμερα

Πρίν από λίγες μέρες διάβαζα ένα εξαιρετικό άρθρο του Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γεωργίου Μαυρογορδάτου με τίτλο “ Μύθοι και Αλήθειες για τους πρόσφυγες του 1922” . Ο καθηγητής σημειώνει πολύ σωστά στην εισαγωγή ότι   όσο μεγαλώνει η χρονική απόσταση, τόσο μειώνεται η εξοικείωση με τα γεγονότα και την κατανόησή τους. ” Οι μύθοι συσκοτίζουν μια μεγάλη και συνταρακτική αλήθεια που θα έπρεπε να αποτελεί έκτοτε κοινό τόπο των επετείων “  Τη μεγάλη αλήθεια για το ιστορικό αυτό γεγονός , αλλά και για τα παλαιότερα τα συσκοτίζει πολλές φορές η στρεβλή συλλογική μνήμη που τρέφεται από τη νοσταλγία των εξιδανικευμένων «χαμένων πατρίδων», ίσως όμως και από την λάθος αντίληψη ηθών , λέξεων αλλά και δεδομένων του παρελθόντος  . 

Σε άλλο επίπεδο,  με ανάλογο όμως  τρόπο στις μέρες μας , όταν κάποιοι θέλουν να καταδείξουν την «ξενοφοβία» και τον «ρατσισμό» που επικρατεί μπροστά στο έντονο μεταναστευτικό κύμα, κάνουν επίκληση του θεσμού της φιλοξενίας που επικρατούσε στην αρχαία Ελλάδα. Υποστηρίζουν λοιπόν, ότι όπως οι αρχαίοι Έλληνες ήταν κατ’ εξοχήν φιλόξενοι άνθρωποι κι ο θεσμός της φιλοξενίας, αποτελούσε ηθικό τους χρέος και προστατεύονταν κι απ’ τον Ξένιο Δία,  την ίδια αντιμετώπιση θα πρέπει να δείχνουμε και μείς σήμερα στα πλήθη των «ξένων»  αν θέλουμε να διατηρήσουμε το «προνόμοιο» να θεωρούμαστε «άξιοι συνεχιστές» των προγόνων μας . Με μια πρώτη ανάγνωση δεν φαίνεται να έχουν άδικο , καθώς,  πράγματι στην Αρχαία Ελλάδα η φιλοξενία θεωρούνταν πράξη αρετής . Τους ξένους προστάτευαν ο Ξένιος Δίας και η Αθηνά η Ξενία, όπως και οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυδεύκης. Αυτή η αντιμετώπιση των ξένων ξεκίνησε από την πίστη ότι οι ίδιοι οι θεοί, μεταμορφωμένοι, τους επισκέπτονταν για να ελέγξουν ποιοι άνθρωποι τηρούν τους θρησκευτικούς κανόνες και υπακούν στους νόμους  Στον Ιερό λόφο της Ακρόπολης στην Αθήνα, αλλά και αλλού ανά την αρχαία Ελλάδα, υπήρχαν δημόσιοι κοιτώνες, με κύριο σκοπό την ανάπαυση των επισκεπτών, ξενώνες και πανδοχείο για δωρεάν διαμονή των προσκυνητών.

Όμως πηγαίνοντας τόσο πίσω , θα πρέπει να θυμηθούμε οτι  ως ξένος, στην κλασική αρχαία Ελλάδα, κατά κανόνα εννοούνταν, όχι ο αλλοδαπός κι ο αλλόφυλος, αλλά ο Έλληνας που κατοικούσε σε άλλη πόλη. Οι αλλόφυλοι, προσδιορίζονταν με τον γνωστό όρο «βάρβαροι». Για παράδειγμα οι Σπαρτιάτες «ξείνους γὰρ ἐκάλεον τοὺς βαρβάρους» ( Ηρόδοτος, «Ιστορίαι – Καλλιόπη», 11)  ή όπως αναφέρει ο ιστορικός, Πολύβιος , οι Έλληνες πολεμούσαν «διαγωνιζόμενοι πρὸς τοὺς βαρβάρους ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλλήνων ασφαλείας». Χαρακτηριστικά : «Τίνος καὶ πηλίκης δεῖ τιμῆς ἀξιοῦσθαι Μακεδόνας, οἳ τὸν πλείω τοῦ βίου χρόνον οὐ παύονται διαγωνιζόμενοι πρὸς τοὺς βαρβάρους ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλλήνων ἀσφαλείας ; ὅτι γὰρ ἀεὶ ποτ’ ἂν ἐν μεγάλοις ἦν κινδύνοις τὰ κατὰ τοὺς Ἕλληνας, εὶ μὴ Μακεδόνας εἴχομεν πρόφραγμα ;» (Ιστορία Θ, 35, 2-3. Πολύβιος) .

Είναι χαρακτηριστικό, ότι οι αλλοεθνείς αρχικά , αποκλείονταν κι απ’ τους Ολυμπιακούς Αγώνες («οὐ βαρβάρων ἀγωνιστέων εἶναι τὸν ἀγῶνα ἀλλὰ Ἑλλήνων» [Ηρόδοτος, «Ιστορίαι – Τερψιχόρη», 22]), όπου δικαίωμα συμμετοχής είχαν μόνον όσοι αποδείκνυαν ότι ήταν Έλληνες. Βέβαια αργότερα αρκετές ελληνικές πόλεις και ηγεμόνες για να εξασφαλίσουν Ολυμπιακές νίκες δεν δίσταζαν να εξαγοράσουν αθλητές από άλλες πόλεις και να τους εμφανίσουν ως δικούς τους πολίτες. Ιδιαίτερα οι τύραννοι ελληνικών πόλεων της Σικελίας πρωταγωνιστούσαν στις περισσότερες συναλλαγές αυτού του τύπου, με κύριο στόχο την προβολή και ανάδειξή τους. Από την άλλη, αρκετοί αθλητές προκειμένου να κερδίσουν χρήματα παραχωρούσαν σε άλλες πόλεις την εκπροσώπηση της νίκης τους. Ο Σωτάδης π.χ. από την Κρήτη αναγορεύθηκε το 384 π.Χ. στην 99η Ολυμπιάδα νικητής στον δόλιχο δρόμο. Στην επομένη, όμως, 100ή Ολυμπιάδα το 380 π.Χ. παίρνοντας χρήματα από τους Εφέσιους αγωνίζεται ως Εφέσιος και κερδίζει την πρώτη θέση στον δόλιχο δρόμο. Σύμφωνα με τον Παυσανία, η στάση του αυτή τιμωρήθηκε από τους συμπατριώτες του Κρήτες με εξορία ( Ελλάδος Περιήγησις,Ηλιακά Β΄ 18.6).

Γυρίζοντας πίσω στο θέμα της φιλοξενίας παρατηρούμε λοιπόν , ότι αυτή αφορούσε κατά βάση τους Έλληνες, ενώ δεν ήταν χωρίς όρους, περιορισμούς και υποχρεώσεις όπως πολλοί νομίζουν. Στην Σπάρτη  για παράδειγμα υπήρχε νόμος περί «ξενηλασίας» (Ξενοφώντος «Λακεδαιμονίων Πολιτεία») . Η ξενηλασία ήταν μια πρακτική που λάμβανε χώρα στο αρχαίο σπαρτιατικό κράτος, βάσει της οποίας δεν επετρεπόταν σε κανέναν ξένο να μετοικίσει ή να διαμείνει στην πόλη αρκετό καιρό ώστε να συλλέξει πληροφορίες για την κατάσταση και τη στρατιωτική της ισχύ. Ο Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς, λεξικογράφος του 6ου αιώνα μ.Χ., παρέχει δύο ορισμούς: «το φαινόμενο της απαγόρευσης στους ξένους να ενσωματώνονται» και «το να χτυπά κανείς τους ξένους ενώ τους διώχνει». Ομοίως, ένα υπόμνημα στο έργο του Φωτίου αναφέρει: «οι Λακεδαιμόνιοι είχαν το συνήθειο να αποπέμπουν τους ξένους με χτυπήματα». Η πρακτική της ξενηλασίας αποδίδεται στη νομοθεσία του Λυκούργου από κοινού με την απαγόρευση των περιττών πολυτελειών και την καθιέρωση νομίσματος από σίδηρο.

Επίσης η φιλοξενία στην αρχαιότητα δεν διαρκούσε επ’ αόριστον και για οποιονδήποτε. Αφορούσε μόνο τους περαστικούς, τους ταξιδιώτες, τους αγγελιαφόρους, τους εμπόρους και γενικότερα τους προσωρινούς επισκέπτες. Οι Έλληνες που επιθυμούσαν να μετεγκατασταθούν μόνιμα ή επ’ αόριστον σε άλλη ελληνική πόλη-κράτος, δεν θεωρούνταν πλέον φιλοξενούμενοι, αλλά «μέτοικοι»  Στη Σπάρτη, ονομάζονταν «περίοικοι», καθώς δεν κατοικούσαν μέσα στην πόλη, αλλά σε πέριξ οικισμούς. Στην αρχαία Αθήνα, ο κάθε μέτοικος, ήταν υποχρεωμένος να επιλέγει έναν «προστάτη», δηλαδή κάποιον γηγενή εγγυητή, σε αντίθετη δε περίπτωση κινδύνευε να μηνυθεί, αντιμετωπίζοντας την δικαιοσύνη. Ως μέτοικοι, ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν ειδικό φόρο, το «μετοίκιον» . Το ποσό ήταν μια δραχμή το μήνα για τον άνδρα και 6 δραχμές ετησίως για την γυναίκα. « Ισαίος δε εν τώ κατ’ Ελπαγόρου και Δημοφάνους υποσημαίνει ότι ο μεν ανήρ ιβ’ δραχμάς ετέλει μετοίκιον, ή δε γυνή στ’»  (Σούιδας)  Όσοι δε, δεν πλήρωναν το μετοίκιον, οδηγούνταν προσωρινά στη φυλακή κι αν δεν έβρισκαν χρήματα να πληρώσουν, απελαύνονταν.

Πηγές : arxaia-ellinika.blogspot.com , Wikipedia , www.makeleio.gr, www.lifo.gr

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *